അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള വലിയൊരു വിഷയത്തിൽ അമേരിക്കയുടെ നിലപാട് എന്തെന്ന് ലോകമെമ്പാടും ഉറ്റുനോക്കുന്നൊരു കാര്യമാണ്. അതു പോലെ പതിറ്റാണ്ടുകളായി ലോക വിപണിയെ ഭരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതും അമേരിക്കയുടെ ഡോളർ തന്നെയായിരുന്നു.
എന്നാൽ, ഇതിൽ നിന്നൊരു മാറ്റം ആഗ്രഹിക്കുകയാണ് മറ്റു ലോക രാജ്യങ്ങൾ. ഡോളറിനെ മാറ്റിനിർത്തി സ്വന്തം കറൻസികളിലേക്കോ മറ്റൊരു ആഗോള കറൻസിയിലേക്കോ മാറണമെന്നതാണ് പ്രധാന ആവശ്യം.
ചൈനയും റഷ്യയും ഇന്ത്യയും ചേര്‍ന്ന് ഡോളറിനെ പുറത്താക്കുമോ? എന്താണ് ലോകമെമ്പാടും ചർച്ചയാകുന്ന ‘ഡി-ഡോളറൈസേഷൻ’?
അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരത്തിലും സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളിലും അമേരിക്കൻ ഡോളറിനുള്ള അമിതമായ ആശ്രിതത്വം കുറച്ച്, രാജ്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം കറൻസികളിലോ മറ്റ് ആഗോള കറൻസികളിലോ വ്യാപാരം നടത്തുന്ന പ്രക്രിയ ആണ് ഡി-ഡോളറൈസേഷൻ. ആഗോള തലത്തിൽ ഇത് വലിയ ശ്രദ്ധ നേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു വിഷയവുമാണ്.
ലോക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പതിറ്റാണ്ടുകളായി തുടർന്നുപോരുന്ന ഡോളറിന്റെ ഏകപക്ഷീയമായ ആധിപത്യത്തിന് തടയിടാൻ ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ രാജ്യങ്ങൾ ഈ നീക്കം കൂടുതൽ സജീവമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
സാധാരണ ഗതിയിൽ, ഒരു രാജ്യം മറ്റൊരു രാജ്യത്ത് നിന്ന് സാധനങ്ങളോ സേവനങ്ങളോ വാങ്ങുമ്പോൾ സാധാരണയായി അമേരിക്കൻ ഡോളറിലാണ് പണം നൽകുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് ഇന്ത്യ വിദേശത്തുനിന്ന് ക്രൂഡോയിൽ വാങ്ങുമ്പോൾ ഡോളറാണ് നൽകിയിരുന്നത്. എന്നാൽ അതിനുപകരം, ഇന്ത്യയുടെ ‘രൂപ’ അല്ലെങ്കിൽ വിൽക്കുന്ന രാജ്യത്തിന്റെ സ്വന്തം കറൻസി നേരിട്ട് ഉപയോഗിച്ച് വ്യാപാരം പൂർത്തിയാക്കുന്ന രീതിയാണ് ഡി-ഡോളറൈസേഷൻ കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്.
പ്രധാനമായും ചില രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങളാണ് ലോകരാജ്യങ്ങളെ ഇത്തരം ഒരു മാറ്റത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്. റഷ്യ- ഉക്രെയ്ൻ യുദ്ധത്തെ തുടർന്ന് അമേരിക്ക റഷ്യയുടെ ഡോളർ കരുതൽ ശേഖരം മരവിപ്പിക്കുകയും ആഗോള ബാങ്കിംഗ് ശൃംഖലയായ ‘സ്വിഫ്റ്റിൽ’ നിന്ന് റഷ്യയെ പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
ഇത് മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിൽ വലിയ ആശങ്കയുണ്ടാക്കി. ഡോളറിനെ അമിതമായി ആശ്രയിച്ചാൽ ഭാവിയിൽ സ്വന്തം രാജ്യത്തിനും സമാനമായ തിരിച്ചടി നേരിടാമെന്ന ഭയം ബദൽ മാർഗങ്ങൾ തേടാൻ മറ്റു ലോക രാജ്യങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
കൂടാതെ, അമേരിക്കയിൽ പലിശനിരക്കുകൾ ഉയരുമ്പോൾ ഡോളറിന്റെ മൂല്യം കൂടുകയും അത് ഇന്ത്യ പോലെയുള്ള വളർന്നുവരുന്ന രാജ്യങ്ങൾക്ക് ഇറക്കുമതിച്ചെലവും പണപ്പെരുപ്പവും വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഇതോടൊപ്പം വിദേശനാണയ കരുതൽ ശേഖരത്തിൽ ഡോളറിന്റെ വിഹിതം കുറച്ച് സ്വർണവും മറ്റ് കറൻസികളും ശേഖരിക്കാനും രാജ്യങ്ങൾ മുൻകൈയെടുക്കുന്നു.
ഡി-ഡോളറൈസേഷൻ പ്രക്രിയയിൽ വളരെ തന്ത്രപരമായ നിലപാടാണ് ഇന്ത്യ സ്വീകരിക്കുന്നത്. യു.എ.ഇ, റഷ്യ, മലേഷ്യ തുടങ്ങി ഇരുപതോളം രാജ്യങ്ങളുമായി ഇന്ത്യൻ രൂപയിൽ നേരിട്ട് വ്യാപാരം നടത്താൻ ഇന്ത്യ കരാറുകളുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് വിദേശനാണയ ശേഖരം സംരക്ഷിക്കാനും രൂപയുടെ മൂല്യം ശക്തിപ്പെടുത്താനും ഇന്ത്യയെ സഹായിക്കുന്നു.
ചൈന തങ്ങളുടെ ‘യുവാൻ’ ആഗോള വ്യാപാരത്തിൽ ഡോളറിന് പകരമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ഇന്ത്യ സ്വന്തം രൂപയുടെ ആഗോളീകരണം ഉറപ്പാക്കാനാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഡോളറിന്റെ ഈ ആധിപത്യം ഒറ്റ രാത്രികൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്ന ഒന്നല്ല. എന്നാൽ, ലോക സാമ്പത്തിക രംഗം പുതിയൊരു യുഗത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണെന്നത് വ്യക്തമാണ്.